« يَوْمَ لا يُخْزِي اللَّه النَّبِيَّ وَالَّذِينَ آمَنُوا مَعَه » « 1 » علاوه بر اينكه جمله * ( « كَما أُمِرْتَ » ) * كه قيد جمله « فاستقم » است مختص به رسول خدا ( ص ) است ، و كس ديگرى در آن شركت ندارد ، زيرا گفتيم كه جمله * ( « كَما أُمِرْتَ » ) * اشاره است به امثال جمله « فَأَقِمْ وَجْهَكَ لِلدِّينِ » كه بطور مسلم مخصوص به آن جناب است ، و اگر از همان اول مىفرمود : « فاستقيموا » ديگر نمىتوانست مقيدش كند به امر سابق و بفرمايد « كما امرتم » ( چون غير پيغمبر كسى مامور نشده بود ) . و مقصود از كسانى كه با رسول خدا ( ص ) توبه كردند آن دسته از مؤمنينند كه با ايمان به خدا به سوى خدا بازگشت نمودند . و اگر اصل ايمان آوردن را توبه و رجوع به خدا ناميده براى اين است كه در حقيقت بازگشت از شرك است . و اين قسم اطلاق در قرآن كريم بسيار است ، مانند آيه « وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَحْمَةً وَعِلْماً فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ » « 2 » و امثال آن . و اينكه فرمود : * ( « وَلا تَطْغَوْا » ) * معنايش اين است كه از خط مشى كه فطرت و خلقت براى شما ترسيم كرده و از آن مرزى كه برايتان تعيين نموده كه همان عبوديت براى خداى يكتا است تجاوز مكنيد ، هم چنان كه امم قبل از شما تجاوز نمودند و كارشان منجر به شرك شد و سرانجام به هلاكت رسيدند . و ظاهرا طغيان به اين معنا ريشه لغويش از طغيان آب گرفته شده ، چون طغيان در آنجا به معناى تجاوز از حد است ، آن گاه بعد بطور رعايت در اين امر معنوى يعنى سركشى انسان در طول زندگيش استعمال كرده‌اند ، چون ديده‌اند كه اثر سوء اين طغيان - كه همان فساد است - و طغيان آب نظير هم است . جمله * ( « إِنَّه بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ » ) * علت مضمون قبلى خود را بيان مىكند و معنايش اين است كه : بايد در دين توحيد پايدار و بر طريق عبوديت استوار باشى ، و تزلزل و بلا تكليفى به خود راه ندهى ، آنها هم كه با تواند بايد استوار باشند ، و از حدى كه خداوند برايتان معلوم كرده تجاوز نكنند ، چه خداوند به آنچه كه مىكنيد بينا است و اگر امر او را مخالفت كنيد شما را

--> ( 1 ) روزى كه خداوند پيغمبر را خوار نمىكند و نيز آنان را كه به او ايمان آورده‌اند . سوره تحريم ، آيه 8 . ( 2 ) از خدا جهت آنان كه ايمان آوردند طلب مغفرت مىكنند كه : بار پروردگارا وسعت رحمت و علم تو همه چيز را فرا گرفته پس بيامرز كسانى را كه توبه كردند و راه تو را دنبال و پيروى نمودند . سوره مؤمن ، آيه 7 .